Inleiding

U heeft de “Gids in de thuiszorg”, heruitgave 2008, voor u. Misschien leest u deze Gids omdat u met twee voeten midden in de thuiszorg staat. Misschien staat u binnenkort zelf voor de keuze: thuiszorg of een opname. Of misschien wil u gewoon wat meer weten over thuiszorg, uit interesse of omdat u er beroepshalve mee te maken heeft.

Op welke manier u ook betrokken is bij thuiszorg, dit boek kan en mag u niet ongelezen laten. Te vaak krijgen wij immers te horen dat families hun weg niet vinden in het kluwen van diensten, dat zij niet begrepen en erkend worden, dat zij geen gehoor vinden voor hun vragen en twijfels.

Deze Gids wil aan alle betrokkenen, namelijk zorgbehoevende personen, hun families, vrijwilligers en professionelen in de thuiszorg, inzichten geven in de complexiteit van thuiszorg. Thuiszorg is totaalzorg.

Aan zorgbehoevende personen en hun families die voor thuiszorg kiezen, geeft dit boek een overzicht van de verschillende mogelijkheden: de bestaande diensten, hun werking en wat u ervoor betaalt, premies waarop u recht heeft, loopbaanonderbreking enzovoort.

Daarnaast wordt heel wat aandacht besteed aan de emotionele aspecten van thuiszorg. Aanvaarden dat u zelf, uw ouder, uw partner of uw kind zorgbehoevend wordt, hulpverleners toelaten in uw privésfeer, 24 uur op 24 uur zorg verlenen… . Het zijn steeds weer nieuwe situaties waarmee u moet leren omgaan en die uw draagkracht op de proef stellen.

Voor hulpverleners en vrijwilligers kan deze Gids een inspiratiebron zijn om oog te leren hebben voor alle aspecten van de thuiszorgsituaties waarin zij betrokken zijn. Het is immers niet altijd makkelijk om buiten de eigen discipline en het eigen werkterrein te leren denken en zich te verplaatsen in de zorgwereld van de anderen.

In elk geval wil deze Gids de thuiszorg en haar zorgdragers ten goede komen. Elke thuiszorgsituatie is immers, wil ze goed verlopen, gebaseerd op een goede samenwerking tussen alle zorgverleners.

In deze Gids wordt eerst de maatschappelijke context van thuiszorg besproken en worden de meest gebruikte termen verklaard. Er wordt verder aandacht besteed aan emotionele en relationele aspecten van de thuiszorg en aan het maken van financiële en andere afspraken met familieleden en hulpverleners. Tenslotte wordt een overzicht gegeven van alle mogelijke ondersteuningsvormen in de thuiszorg en van allerhande financiële en wettelijke regelingen.

Bij deze Gids geven we graag nog enkele opmerkingen van algemene aard. In veel gevallen spreken we in de tekst enkel over ‘hij’ (vb. de kinesist) of ‘zij’ (vb. de verzorgende), maar in beide gevallen worden uiteraard zowel mannen als vrouwen bedoeld. We schrijven steeds de ‘zorgbehoevende persoon’: dit kan uw hoogbejaarde moeder of vader zijn, een zieke of bedlegerige partner, een kind met een handicap… . U vult deze term dus in met wat in uw situatie van toepassing is. Tenslotte moeten we tot onze spijt hier en daar een aantal concrete gegevens, zoals de prijs en de concrete inhoud van diensten, in het vage laten. Het landschap van de thuiszorg is zo wijd en zozeer ‘verkaveld’ en bovendien kunnen prijzen en diensten zodanig variëren, dat het onmogelijk is alle informatie actueel en volledig in één tekst te bundelen. Wij geven wél steeds aan waar u voor de nodige informatie terecht kan.

Wij wensen u alvast veel succes bij uw inzet voor de thuiszorg en hopen dat deze Gids hiertoe een nuttige bijdrage zal leveren.

Voorwoord

De Koning Boudewijnstichting wil haar bijdrage leveren aan de ondersteuning van de mantelzorg. Daarom heeft de Stichting haar steun verleend aan het tot stand komen en de verspreiding van deze bijgewerkte versie van de Gids in de thuiszorg.

De Gids biedt uitgebreide praktische informatie over de beschikbare thuiszorgdiensten en -initiatieven. Alleen al daarom is hij voor mantelzorgers en voor professionele hulpverleners van onschatbare waarde. Hij gaat ook in op de emotionele en relationele dimensies van thuishulp en beoogt alle partners in de thuiszorg beter te laten samenwerken op basis van duidelijke afspraken. Het samenbrengen van al deze verschillende aspecten van de thuishulp in één publicatie maakt van deze gids een uniek hulpmiddel.

De sector van de thuiszorg is van het grootste belang voor de levenskwaliteit van hulpbehoevenden en hun verzorgers. Maar de inzet en de toewijding van de hulpdiensten voor thuiszorg en van vrijwilligers die dikwijls heel concrete hulp bieden, mogen de aandacht niet afleiden van de centrale rol die mantelzorgers zelf vervullen. Zonder hen zou het systeem van thuiszorg in veel gevallen zelfs niet behoorlijk kunnen functioneren. Zij vormen de spil van de solidariteit met thuiswonende hulpbehoevenden.

Jammer genoeg hebben mantelzorgers het vaak bijzonder moeilijk, ondanks het feit dat er heel wat diensten zijn om hen te ondersteunen. Hoe velen van hen raken niet sociaal geïsoleerd, omdat hun omgeving mettertijd genoeg krijgt van de verplichtingen die zij moeten nakomen? Hoevelen van hen leven niet in een onzekere financiële situatie, omdat zij geen mogelijkheid hebben gezien werk en zorg goed te combineren en omdat zij geen aangepaste sociale uitkering krijgen? Hoeveel mantelzorgers zijn niet aan het eind van hun Latijn, omdat zij geen luisterend oor vinden of omdat zij niet de gelegenheid krijgen om even op adem te komen?

Sommigen vrezen wel eens dat de mantelzorg concur-rentie betekent voor de professionele hulpverlening. Dat is niet zo. Door hun medeleven en hun eigen kennis en handigheid blijken mantelzorgers veeleer het werk van de beroepskrachten in de thuiszorg aan te vullen.

Onze samenleving moet zich dringend beter bewust worden van de rol die mantelzorgers spelen. Zij verdienen meer erkenning. Samen met de mantelzorgers moet er gewerkt worden aan het uitbouwen van een dicht netwerk van diensten voor hulpverlening op maat, in de onmiddellijke omgeving van wie hulp behoeft.

Koning Boudewijnstichting
Maart 2005

Deze Gids kwam tot stand met de steun van de Koning Boudewijnstichting

De Gids in de Thuiszorg

De Gids in de Thuiszorg is een onmisbaar instrument voor zorgbehoevende personen, mantelzorgers, families, professionelen en vrijwillige medewerkers in de thuiszorg en welzijns- en gezondheidssector. Dit boek probeert een antwoord te bieden op de meest uiteenlopende problemen en vraagstukken waar families en zorgbehoevende personen dagelijks mee worden geconfronteerd.

Deze Gids kwam tot stand met de steun van de Koning Boudewijnstichting

Meest gestelde vragen

1. Kan ik als mantelzorger een financiële tussenkomst krijgen voor de zorg die ik aan mijn vader, zoon, partner, … verleen?

In een aantal gemeenten en OCMW’s in Vlaanderen worden mantelzorgpremies toegekend aan personen die een familielid thuis verzorgen. Deze premie wordt uitbetaald aan de mantelzorgers als vorm van erkenning voor hun zorg die ze in het thuismilieu verlenen. Het bedrag kan variëren van bv € 50,00 per jaar tot € 25,00 (of meer) per maand. Let op! Elke gemeente hanteert een eigen reglement: soms is het enkel bedoeld voor mantelzorgers van 65-plussers, enkel voor bloedverwanten, ….

Heel wat gemeenten en provincies hebben hun reglementering omtrent de mantelzorgpremies ook gewijzigd of afgeschaft naar aanleiding van de invoering van de Vlaamse Zorgverzekering wat wij als erkende mantelzorgvereniging heel sterk betreuren.

Een aantal provinciebesturen verleent eveneens een toelage aan mantelzorgers. Dit is het geval in Oost- Vlaanderen, Antwerpen en Limburg. De andere provincies (Vlaams-Brabant en West-Vlaanderen) verlenen geen mantelzorgtoelage. Informeer u goed: elke provincie heeft zijn eigen reglementeringen met strikte voorwaarden.

Wilt u meer weten, informeer u bij uw provincie-, gemeentebestuur of bij het OCMW. Geïnteresseerden kunnen ook bij de Werkgroep Thuisverzorgers vzw het Gemeentelijk Mantelzorgdossier 2007 verkrijgen. Als er in uw gemeente nog geen mantelzorgtoelage bestaat, is het hoog tijd dat u aan de alarmbel trekt en de verantwoordelijke politici wakker schudt. Met dit dossier onder de armen kan u de gemeente concrete aanbevelingen en voorbeeldreglementen bezorgen.

Klik hier voor verdere informatie en adressen over de mantelzorgpremies.

2. Kan ik als mantelzorger op mijn werk navragen om mijn werkuren aan te passen?

Als werkende mantelzorger bevind je je in een situatie waarin je zorg en arbeid tracht te combineren. Aangezien er tot op heden nog geen wettelijk statuut bestaat voor mantelzorgers, wil dit zeggen dat een aantal negatieve gevolgen van de keuze voor thuiszorg blijven bestaan, bv het niet verwerven of behouden van sociale zekerheidsrechten. In sommige bedrijven, diensten, overheden is er wel een zekere flexibiliteit voor de werknemers ingebouwd. Zo raden we aan om steeds in eerste instantie naar je overste te stappen en de zorgsituatie uit te leggen. Vanuit dit verhaal kan worden gekeken of je als werknemer kan opteren voor flexibele werkuren, arbeidsvermindering enz. Vraag hierover ook zeker meer uitleg aan je personeelsdienst, Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) of vakbond.

Klik hier voor verdere informatie en adressen over de combinatie zorg en arbeid.

3. Welke wettelijke verlofregelingen bestaan er voor mantelzorgers om de zorgsituatie beter te combineren met een job?

Reeds jaren ijvert de Werkgroep Thuisverzorgers vzw voor een wettelijk, sociaal statuut voor de mantelzorger. Het doel daarvan zou vooral zijn om een aantal huidige negatieve gevolgen van de keuze voor thuiszorg weg te werken, in het bijzonder voor wat betreft het verwerven of het behouden van sociale zekerheidsrechten. Tot nu toe bestaat dit statuut nog steeds niet, wel bestaan er een aantal beperkte wettelijke mogelijkheden om zorg en arbeid te combineren. Zo bestaat er het verlof om dwingende redenen, verlof zonder wedde, tijdskrediet, loopbaanonderbreking in het kader van de medische bijstand, palliatief verlof en ouderschapsverlof.

Klik hier voor verdere informatie en mogelijkheden om zorg en arbeid te combineren.

4. Wanneer ik zorg voor een van mijn ouders, kind, partner, … die zorgbehoevend is, ben ik dan een mantelzorger?

Een mantelzorger is elke persoon die op geregelde basis en op een niet-beroepsmatige wijze aanvullende, bovennormale zorg verleent aan een zorgbehoevende persoon uit zijn omgeving vanuit zijn sociale/affectieve relatie die hij met deze persoon heeft. Dit kunnen zowel partners, ouders, familieleden, kinderen, buren zijn; Wie voor een ouder, een partner, een kind of een ander familielid zorgt, doet dit op grond van persoonlijke motieven, de relatie die hij/zij met de betreffende persoon heeft, de affectie die hij/zij voor hem of haar voelt… Deze persoon wil zich verantwoordelijk voelen voor de zorgbehoevende persoon. Deze inzet en affectie kunnen niet door institutionele zorg worden vervangen. De persoon die afhankelijk wordt, noemen we de zorgbehoevende persoon. Dit kan een oudere, een volwassene, een kind, een zieke of een persoon met een handicap zijn. Zowel bij de zorg voor een inwonende zorgbehoevende persoon als voor iemand die zelfstandig woont, is er sprake van thuiszorg.

Klik hier voor verdere informatie over de maatschappelijke context van thuis- en mantelzorg.

5. Mijn kind, partner, ouder, … werd opgenomen in het ziekenhuis met blijvende letsels. Wij willen graag thuis voor die persoon zorgen. Waar kan ik hiervoor hulp krijgen?

Vraag dat men u als mantelzorger in het ziekenhuis, wanneer u daar behoefte aan heeft, tijd vrijmaakt voor uw zorgen, uw vragen, uw verhaal. Vraag bij de opname eventueel een gesprek aan met de behandelende geneesheer, de hoofdverpleegkundige, de sociale dienst, de dienst patiëntenbegeleiding of de ontslagmanager. Als mantelzorger kent u de patiënt namelijk door en door. In een goed ziekenhuis houdt men rekening met de deskundigheid die u doorheen de jaren in de zorg voor de patiënt heeft opgebouwd. Elk ziekenhuis zou over een ontslagmanager moeten beschikken (binnen de sociale dienst). Ontslagmanagement is een methode waarbij in verschillende fasen, het ontslag wordt voorbereid vanaf het moment dat de persoon wordt opgenomen in het ziekenhuis. De zorgvraag van de patiënt én de mantelzorger staat hierbij centraal. De nadruk ligt op de samenwerking tussen de verschillende diensten van het ziekenhuis (intramuraal) en de verschillende hulpverleners uit de thuiszorg (gezinszorg, poetsdiensten, …). In het ontslagmanagement worden verschillende fasen doorlopen. Screening van de patiënt, gegevensverzameling, planning opstellen in de vorm van een zorgplan, dit in de praktijk brengen en opvolgen en tenslotte evalueren.

Om de thuiszorg tijdens de opname voor te bereiden kan u ook terecht bij de sociale dienst van uw ziekenfonds of OCMW. In bepaalde regio’s zijn er ook lokale samenwerkingsinitiatieven in de thuiszorg (SIT) werkzaam.

Klik hier voor verdere informatie en adressen over ziekenhuisopname en ontslag.

6. Waar kan ik adressen vinden van de diensten en voorzieningen in de thuiszorg uit mijn streek?

Thuis kunnen zijn en blijven is de wens van de meeste mensen. Wie afhankelijk wordt van anderen verlangt er vaak nog meer naar in het vertrouwde milieu te worden verzorgd. In de thuiszorg spelen verschillende partners een rol. Centraal staan de zorgbehoevende persoon en zijn gezins- en familieleden (mantelzorgers(s)). Zij kunnen worden bijgestaan door buren, vrienden, het georganiseerd vrijwilligerswerk en/of professionele thuiszorgdiensten. De provinciale informatiebrochures van de Werkgroep Thuisverzorgers vzw wil personen, families, patiënten en mantelzorgers op weg helpen de juiste informatie te vinden over de bestaande diensten en voorzieningen in de thuiszorg. Uiteraard is het onmogelijk álle dienst- en hulpverlenende instanties in deze brochures op te nemen. De zorg- en hulpverlening is voortdurend in evolutie en adressen veranderen.

Klik hier voor verdere informatie en adressen van de diensten en voorzieningen in de thuiszorg.

7. Ik zit al jarenlang in een zware zorgsituatie. En hoe langer hoe meer valt dit mij zeer zwaar. Graag zou ik met iemand willen spreken. Bij wie kan ik hiervoor terecht?

Voor ondersteuning kan u steeds terecht bij de Werkgroep Thuisverzorgers vzw. Als erkende mantelzorgvereniging is het onze opdracht om de ervaringsuitwisseling tussen mantelzorgers en het lotgenotencontact te bevorderen. We organiseren hiervoor twee maal per jaar in elke provincie samenkomsten voor mantelzorgers. Naast het informatieve gedeelte van deze samenkomsten, is er ook steeds tijd voor een gesprek met andere mantelzorgers of vrijwillige medewerkers van de vereniging. Ook kunnen we u steeds helpen zoeken naar een professionele zorgverlener als u hier behoefte aan heeft. Ook kan u met uw verhaal terecht bij de sociale dienst van uw ziekenfonds of OCMW. Er zijn ook gespecialiseerde instanties in Vlaanderen waar u voor ondersteuning terecht kan. Zo bieden de centra voor geestelijke gezondheidszorg hulp aan personen met psychische noden en ook aan hun omgeving. Psychologen, psychiaters en maatschappelijk werkers werken er in teamverband. De centra voor geestelijke gezondheidszorg liggen verspreid over Vlaanderen en Brussel en er kunnen zowel kinderen, jongeren, volwassenen als ouderen terecht.

Klik hier voor verdere informatie en adressen.

8. Wat is de Vlaamse zorgverzekering? En welk financieel voordeel biedt dit systeem als ik een zorgbehoevende persoon ben?

De Vlaamse Zorgverzekering voorziet een tegemoetkoming in de niet-medische kosten van personen met een verminderd zelfzorgvermogen. De maandelijkse tegemoetkoming voor mantel- en thuiszorg bedraagt €115,00 in 2008 (en €125,00 in 2009) voor residentiële zorg bedraagt de vergoeding €125,00.

De Vlaamse Zorgverzekering is bedoeld voor zwaar zorgbehoevende personen die thuis verzorgd worden. Bewoners van een rusthuis, een rust- en verzorgingstehuis of een psychiatrisch verzorgingstehuis (erkend door de Vlaamse Gemeenschap), kunnen ook een aanvraag indienen. U wordt als zwaar zorgbehoevend beschouwd als u lijdt aan een langdurig en ernstig verminderd zelfzorgvermogen. Dit kan u bewijzen aan de hand van een attest dat opgesteld is op basis van een bestaande indicatiestelling of, wat mantel- en thuiszorg betreft, aan de hand van een nieuwe indicatiestelling door een gemachtigde indicatiesteller.

Elke Vlaming is vanaf de leeftijd van 25 jaar verplicht een bijdrage te betalen aan een erkende Zorgkas naar keuze. De zorgkassen staan in voor de dagelijkse werking van de zorgverzekering. Als u zich niet vrijwillig bij een erkende zorgkas aansluit, wordt u ambtshalve aangesloten bij de Vlaamse Zorgkas. Dit is de Zorgkas van de Vlaamse overheid. De jaarlijkse bijdrage bedraagt €25,00, behalve voor personen die recht hebben op de verhoogde tegemoetkoming in het kader van de ziekteverzekering. Zij betalen €10,00 per jaar. Deze bijdrage kan gewijzigd worden.

Klik hier voor verdere informatie en adressen over de Vlaamse Zorgverzekering.

9. Bestaan er (extra) financiële voordelen voor zwaar zorgbehoevende personen? Waar kan ik hiervoor terecht?

Er bestaan verschillende premies en tegemoetkomingen voor zorgbehoevende personen. Informeer u zeker bij de sociale dienst van het OCMW, uw ziekenfonds, uw gemeente, bij andere sociale diensten of bij de Werkgroep Thuisverzorgers vzw. De Werkgroep Thuisverzorgers vzw stelde een checklist samen, een overzicht van alle premies en tegemoetkomingen, die u kan hanteren bij uw bezoek aan uw ziekenfonds, OCMW enz. U kan deze steeds gratis opvragen. De verschillende premies en tegemoetkomingen hanteren verschillende criteria zoals graad van zorgbehoevendheid, inkomen, leeftijd enz.

Klik hier voor verdere informatie en adressen over premies en tegemoetkomingen.

10. Mijn partner zit in een rolwagen en ervaart heel wat problemen om zich in huis vlot te bewegen. Kunnen we aan het huis veranderingen aanbrengen? Waar kunnen we hiervoor terecht?

De woning en de woninginrichting spelen een belangrijke rol in het geheel van de thuiszorg. Een onaangepaste woonomgeving, zoals trappen en niveauverschillen, maar ook stroeve of moeilijk schoon te maken vloerbekleding, smalle deuren, onbereikbare schakelaars en stopcontacten of gebrek aan (sanitair) comfort, kunnen de draaglast van de mantelzorger onnodig verzwaren en de zelfstandigheid van de zorgbehoevende persoon verlagen. Bij het inrichten en/of bouwen van de woning is eerst en vooral de veiligheid van belang. Zorg dat matten en tapijten niet kunnen wegschuiven, dat er een anti-slipmat in het bad ligt, dat dagelijks keukengerief binnen handbereik ligt (en niet in de bovenste kast, zodat een laddertje nodig is), dat er eventueel een tweede trapleuning is aangebracht, een hellend vlak in plaats van drempels, … Zorg in de tweede plaats voor een comfortabele inrichting en meubilair. Zetels op goede zithoogte, handgrepen aan het bad en toilet, een aangepaste rolstoel, een bed op goede hoogte zodat heffen en tillen minder belastend wordt, lichtschakelaars en stopcontacten die makkelijk te vinden zijn, eenvoudig te gebruiken telefoon, seniorentelefoon met grote toetsen, …

Moet u uw woning aanpassen, vraag dan eerst advies aan een ergotherapeut en gespecialiseerde instanties, een kinesist of een arts of ga eens kijken bij mensen in een gelijkaardige situatie. Het is immers belangrijk dat u zicht krijgt op de huidige en toekomstige mogelijkheden van de zorgbehoevende persoon. Hoe de ziekte morgen zal evolueren, bepaalt mee welke woningaanpassingen u vandaag dient uit te voeren. Een aantal centra en adviesbureaus is gespecialiseerd in het toegankelijk maken van woningen voor minder-mobiele personen. Behalve voor het bekomen van informatie en deskundig advies, kan u er ook terecht voor begeleiding in uw zoektocht naar premies en tegemoetkomingen die in het kader van woningaanpassing door de gemeenten, provincies en het Vlaamse Gewest verleend worden.

Klik hier voor verdere informatie en adressen over aangepast wonen.

11. De zorg voor mijn ouder, zus, partner, … kost heel wat geld. In onze familie is weinig of niets op papier geregeld. Wie kan ons hierin raad en advies geven?

Goede financiële afspraken in de thuiszorg zijn noodzakelijk en zijn gebaseerd op een open en eerlijke communicatie met respect voor de rechten en plichten van iedereen: zeggen wat u wil, luisteren naar anderen en begrip opbrengen voor elkaars (verschillende) meningen. Financiële regelingen zijn verschillend wanneer het gaat om de zorg voor een kind, partner, buur, vriend of ouders. Vooral bij ouders in een zorgsituatie zijn financiële afspraken vereist als gevolg van het erfenisrecht.

Maar misschien weet u niet waar u moet beginnen. Misschien denkt u dat ‘zo’n officieel gedoe’ in uw familie niet hoeft. Regel uw financiële afspraken echter vandaag nog, indien mogelijk met de zorgbehoevende persoon zelf in een ondertekend contract, dan heeft u vanaf morgen zekerheid. U kan voor financiële afspraken terecht bij een notaris naar keuze, een eerste advies is gratis. Hij kan ook aan huis of in het ziekenhuis komen als de zorgbehoevende persoon stervende is.

Klik hier voor verdere informatie en adressen over financiële afspraken.

12. Mijn partner, kind, … is niet (meer) in staat om zijn eigen financiën te beheren. Welke wettelijk regelingen zijn voorhanden om dit toch te kunnen regelen?

Bewindvoering is bedoeld voor éénieder die, geheel of gedeeltelijk, tijdelijk of definitief, wegens zijn gezondheidstoestand niet in staat is zijn vermogen te beheren: bijvoorbeeld psychisch zieken, demente bejaarden, mensen met een mentale handicap, comateuze patiënten enzovoort.

De voorlopige bewindvoering slaat enkel op het goederenbeheer en heeft niets te maken met zeggenschap over de persoon zelf. Bijvoorbeeld een voorlopig bewindvoerder is volledig gemandateerd om de rekeningen en bezittingen van iemand te beheren, maar kan niet beslissen in welk rusthuis of ziekenhuis betrokkene moet opgenomen worden. Ook over de opportuniteit van bijvoorbeeld medische behandelingen kan de bewindvoerder zich niet uitspreken. Een voorlopige bewindvoerder kan niet worden aangewezen voor een persoon die over zijn geestesvermogen beschikt en in staat is om zijn vermogen te beheren, maar die zich bijvoorbeeld moeilijk kan verplaatsen. Een dergelijk persoon mag niet de vrijheid ontnomen worden om zelf zijn vermogen te beheren. Hij kan, indien hij dat wenst, zelf een volmachtdrager aanduiden.

De voorlopige bewindvoering wordt geregeld door de wet van 3 mei 2003 betreffende de bescherming van goederen (wet Goutry), verschenen in het Belgisch Staatsblad op 31 december 2003.

Klik hier voor verdere informatie en adressen over voorlopige bewindvoering.

13. Ik draag zorg voor mijn broer, kind, partner, … Er komen heel wat thuiszorgdiensten aan huis. Ik heb als mantelzorger behoefte aan ontspanning en tijd voor mezelf. Hoe kan ik dit organiseren en wat bestaat er allemaal?

Als mantelzorger is het zeer belangrijk om de eigen grenzen steeds te respecteren. Hoe beter je zorgt voor jezelf, hoe beter je voor een ander kan zorgen. Hier valt onder dat je als mantelzorger vrije tijd moet nemen om even op adempauze te komen en de batterijen op te laden. Als dit niet wordt gerespecteerd, dreigt de zorgsituatie op termijn onhoudbaar te worden. Een thuiszorgsituatie kan dus ontlast worden door de zorgbehoevende persoon tijdelijk te laten opvangen in een centrum voor kortverblijf, een dagverzorgingscentrum, een instelling, een logeerhuis of in een welkomgezin. Men noemt dit respijtzorg. In zo’n situatie dient de continuïteit van de zorg zoveel mogelijk gewaarborgd te blijven. Goede communicatie en samenwerking zijn vereist. Geef als mantelzorger duidelijk uw wensen weer. Maak vooraf een afspraak met de maatschappelijk werker van de instelling of van het logeerhuis.

Ook op vakantie gaan met de zorgbehoevende persoon is niet onmogelijk. Mantelzorgers kunnen met de zorgbehoevende persoon reizen, indien zij een aantal aspecten niet uit het oog verliezen. Een trein, een vliegtuig, … hoeft geen onbruikbaar vervoermiddel te zijn omdat de zorgbehoevende persoon een rolstoelgebruiker is. Waarschijnlijk zal u wel contact moeten nemen met de desbetreffende vervoersmaatschappijen om de toegankelijkheid te controleren. Zoekt u een hotel met specifieke voorzieningen, vraag dit dan na bij het reisagentschap of informeer u bij het hotel.

Sommige ziekenfondsen organiseren in verlofperiodes vakanties voor zorgbehoevende personen en hun verzorgers, zowel in binnen- als in buitenland. Vrijwilligers en verpleegkundigen staan in voor de animatie en de verzorging van de zieken. Het ziekenfonds betaalt u soms een deel van uw verblijfskosten terug. Informeer u bij uw ziekenfonds en bij uw eigen liga of zelfhulpgroep. Nuttige informatie vindt u ook in ‘Handiscoop’, het maandelijkse tijdschrift over handicap en inclusie van de Katholieke Vereniging Gehandicapten (KVG).

Sommige gemeenten kennen een vakantietoelage toe aan langdurig zieken en andersvaliden voor de kosten van een aangepast vakantieverblijf dat door een sociale vereniging of erkend ziekenfonds georganiseerd wordt. Informeer u bij uw gemeentebestuur.

Klik hier voor verdere informatie en adressen over het tijdelijk onderbreken van de thuiszorg en klik hier voor vrije tijd en vakanties.

Belangrijke termen in de thuiszorg

  • Chronische ziekte: een aandoening die de drager ervan fysiek of psychisch aantast. De diagnose kan niet altijd gesteld worden. De ziekte kan langdurige zorg of medische controle inhouden, ze kan zichtbare of onzichtbare beperkingen veroorzaken. Er is geen zekerheid op geheel of gedeeltelijk herstel. De ziekte kan progressief, wisselend of stabiel verlopen. Ze kan soms leiden tot een geheel of gedeeltelijk verlies van autonomie. Ze veroorzaakt vaak een vermindering van de levenskwaliteit en ze kan ernstige gevolgen hebben op medisch, sociaal, of financieel vlak voor de betrokkene en zijn omgeving (bron: Vlaams Patiëntenplatform vzw);
  • Eerstelijn: het geheel van voorzieningen dat voor de hulpvrager de eerste opvang verzekert bij nood aan professionele hulp (zie hoofdstuk 7 ‘partners in de thuiszorg’ in de Gids in de thuiszorg). De eerste lijn bevindt zich tussen niet-professionele hulpverlening enerzijds en specialistische hulpverlening anderzijds.
  • Families-mantelzorgers: de naaste familieleden die regelmatig aan mantelzorg doen (zie mantelzorg);
  • Formele zorg: de zorg verleend door personen voor wie dit een vorm van betaalde arbeid is. Zij hebben hiertoe een diploma en meestal werd vastgelegd welke handelingen zij wel en niet mogen uitvoeren;
  • Gebruiker: iedere natuurlijke persoon die vanuit een bepaalde nood een beroep doet op diensten in de thuiszorg;
  • Informele zorg: de zorg verleend door zorgenverstrekkers die hiervoor geen professioneel statuut hebben. Ze worden niet bezoldigd voor hun dienstverlening, ze verlenen hulp omdat ze een familiale en/of affectieve band hebben met de zorgbehoevende persoon of vanuit een idealistische inzet. Onder informele zorg verstaan we zowel de zelfzorg, de mantelzorg als het (georganiseerd) vrijwilligerswerk, deze zorg wordt dus verleend door gezinsleden, familieleden, buren, vrienden, vrijwilligers, enzovoort (zie mantelzorg);
  • Mantelzorg: alle bovennormale, niet-beroepsmatige hulp- en dienstverlening die een persoon op geregelde basis aan een zorgbehoevende persoon uit zijn omgeving geeft. Deze zorg vloeit voort uit een affectieve/sociale relatie tussen de mantelzorger en de zorgbehoevende persoon (Werkgroep Thuisverzorgers vzw). De gewone dagelijkse zorg voor elkaar wordt hier niet mee bedoeld;
  • Mantelzorger: een persoon die op geregelde basis en op een niet-beroepsmatige wijze aanvullende, bovennormale zorg verleent aan een zorgbehoevende persoon uit zijn omgeving vanuit zijn sociale/ affectieve relatie die hij met deze persoon heeft. Dit kunnen zowel partners, ouders, familieleden, kinderen, buren zijn;
  • Niet-professionele zorg: zie informele zorg;
  • Palliatief: deze term komt van het Latijnse woord ‘pallium’ dat mantel of deken betekent. Palliatief heeft de betekenis gekregen van een verzachtende begeleiding bij het sterven, terwijl de eigenlijke betekenis ‘pijnbestrijding’ is (meer hierover kan u lezen in rubriek ‘4.6 Als het einde nadert’ in de Gids in de thuiszorg);
  • Palliatieve zorg: dit is de actieve, continue en totale zorg voor mensen in een vergevorderd stadium van hun ziekte, wanneer genezing niet meer mogelijk is;
  • Persoon met een chronische ziekte: een persoon die lijdt aan een aandoening die de persoon fysiek en/of psychisch aantast, diagnostisch al dan niet kan vastgesteld worden, een langdurige zorg en/of medische controle kan inhouden, zichtbare en/of onzichtbare beperkingen veroorzaakt, geen zekerheid geeft op geheel of gedeeltelijk herstel, progressief, wisselend of stabiel kan verlopen, al dan niet kan leiden tot een geheel of gedeeltelijk verlies van autonomie, een vermindering van de levenskwaliteit veroorzaakt en ernstige gevolgen heeft op medisch, en/of sociaal, en/of financieel vlak voor de betrokkene en zijn omgeving (Vlaams Patiëntenplatform vzw);
  • Professionele zorg: zie formele zorg;
  • Professionele zorgverlener: dit is een persoon die tewerkgesteld is in een organisatie die hulp en diensten aanbiedt;
  • Thuisverzorger: zie definitie mantelzorger, de term ‘thuisverzorger’ werd vroeger gebruikt door de Werkgroep Thuisverzorgers in plaats van het begrip mantelzorger;
  • Thuiszorg: het geheel van activiteiten ter ondersteuning van de zelfzorg van de zorgbehoevende persoon in het thuismilieu. Dit betekent dat thuiszorg ook bedoeld is om zwaar zorgbehoevende personen thuis te laten wonen, met hulp van familieleden die al dan niet ondersteund of bijgestaan worden door professionele diensten en/of vrijwilligers;
  • Verzorgende: dit is de officiële term voor een persoon die hulp- en dienstverlening verstrekt op vlak van persoonsverzorging, huishoudelijke hulpverlening, psychologische ondersteuning en/of algemene (ped)agogische ondersteuning in het natuurlijke thuismilieu van de gebruiker of binnen een residentiële instelling. De vroegere gezinshelp(st)er, familiaal help(st)er of bejaardenhelp(st)er worden nu allemaal verzorgende genoemd;
  • Zelfzorg: dit is de zorg waarvoor de zorgbehoevende persoon zelf (nog) kan instaan, de beslissingen en acties in het dagelijks leven om te voorzien in de eigen basisbehoeften. In een thuiszorgsituatie is het stimuleren van de zelfzorg, in de mate van het mogelijke, heel belangrijk;
  • Zorgbehoevende persoon: een persoon die afhankelijk wordt en/of zorg nodig heeft;
  • Zorgenplan: dit is een zorgcontract tussen de zorgbehoevende persoon, zijn familie en de betrokken hulp- en zorgverleners en vrijwilligers.